ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ: ਨਾੜੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ, ਦਿਮਾਗੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ

1. ਅਣਦੇਖੀ ਪੀੜ: ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਭਰਮ ਦਾ ਖੰਡਨ

ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਘਰਾਂ, ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ, ਗ਼ਲਤ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਮਾ ਚੁੱਕਿਆ ਭਰਮ ਚੁੱਪਚਾਪ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਧਾਰਨਾ ਕਿ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮਤਲਬ ਉਦਾਸ, ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ, ਬੇਵੱਸ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਖੇੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਰੁਖ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਾਪੂ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਕੋਲ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਚੁੱਪ ਬੈਠਾ ਖ਼ਲਾਅ ਵਿੱਚ ਝਾਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਤਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੱਸਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੁਆਨ ਮੈਂਬਰ ਅਕਸਰ ਬੇਵੱਸੀ ਨਾਲ ਮੋਢੇ ਝਾੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਤਾਂ ਬੀਤ ਰਹੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜੈਵਿਕ ਟੈਕਸ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਸੋਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮੈਡੀਕਲ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੋੜ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲਤਾ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਝੋਕਣਾ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਬੁਢਾਪਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਤੁਲਨ, ਡੂੰਘੀ ਜੀਵਨ-ਸੂਝ ਅਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ (Late-Life Depression) — ਜੋ ਆਮ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀਹ ਫ਼ੀਸਦੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ ਪੈਂਤੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ, ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਪਰ ਡਾਕਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਯੋਗ ਨਿਊਰੋਸਾਈਕਿਆਟ੍ਰਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਜ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਦੀ ਆਮ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਣਗੌਲਿਆ ਸਿਹਤ ਸੰਕਟ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜੋ ਚੀਜ਼ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਇਸਦਾ ਅਜੀਬ ਡਾਕਟਰੀ ਰੂਪ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰੋਣ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਕਸਰ «ਬਿਨਾਂ ਉਦਾਸੀ ਵਾਲੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ» ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਨਸਿਕ ਕਸ਼ਟ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ: ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦਰਦ, ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਰਾਬੀਆਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਬੇਚੈਨ ਨੀਂਦ, ਭਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਬੇਚੈਨ ਸੁਸਤੀ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਬਾਰੇ ਬਣੀ ਸ਼ਰਮ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਖੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪੇ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਬੋਝ ਨਾ ਬਣਨ। ਇਸ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰੀਂ ਸੁਲਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸਾਨ, ਅਚਾਨਕ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਜਾਂ ਆਤਮਘਾਤੀ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ। (ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਸਾਡਾ ਲੇਖ ਜਣੇਪੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਇੱਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ: ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਹੱਲ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ।)

ਸੋਚ: ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਚੁੱਪ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਦਰਦ ਨੂੰ ਉਮਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਹਿ ਕੇ ਟਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਪੁੱਛੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਹੈ?

2. ਜੈਵਿਕ ਤਿਕੜੀ: ਕੋਰਟੀਸੋਲ, ਸਰੀਰਕ ਸੋਜਸ਼ ਅਤੇ ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ ਦਾ ਸੁੰਗੜਨਾ

ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਊਰੋਐਂਡੋਕ੍ਰਾਈਨ ਅਤੇ ਸੈਲੂਲਰ ਕਾਰਨ

ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਇਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਐਲੋਸਟੈਟਿਕ ਲੋਡ (Allostatic Load) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ, ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਐਡਰੀਨਲ ਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਾਰਮੋਨ ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਿਸਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਵੇਂ ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਿਮਾਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਊਰੋਟ੍ਰੋਫਿਕ ਫੈਕਟਰ (BDNF) ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ (Hippocampus) ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਐਮਆਰਆਈ ਸਕੈਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚਣ ਸ਼ਕਤੀ ਮੱਠੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਉਮਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸੋਜਸ਼ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ «ਇਨਫਲੇਮੇਜਿੰਗ» (Inflammaging) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਸਾਈਟੋਕਿਨਸ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਸੇਰੋਟੋਨਿਨ ਅਤੇ ਡੋਪਾਮਾਈਨ ਵਰਗੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੇ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਈਟੋਕੌਂਡਰੀਆ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ12 ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਜੈਵਿਕ ਅਧਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖ਼ੁਰਾਕ, ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ। (ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਖੋਜ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਲਈ American Psychiatric Association — Clinical Depression Guide ਦੇਖੋ।)

ਸੋਚ: ਜੇਕਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

3. ਨਾੜੀ ਸੰਬੰਧੀ ਗੰਢ: ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਮਾਈਕ੍ਰੋ-ਇਸਕੀਮੀਆ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਸਰਕਟਾਂ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ

ਦਿਲ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ

ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜਾਰਜ ਐਲੇਕਸੋਪੋਲੋਸ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਵੈਸਕੁਲਰ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ (Vascular Depression Hypothesis) ਸੀ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨੁਕਸਾਨ — ਭਾਵੇਂ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਲਕਵਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ — ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸਫ਼ੈਦ ਹਿੱਸੇ (White Matter) ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਐਮਆਰਆਈ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਧੱਬਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧੱਬੇ ਫਰੰਟੋਸਟ੍ਰਾਈਏਟਲ ਸਰਕਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹਨਾਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਸਤੀ, ਬੇਵੱਸੀ ਅਤੇ ਆਮ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਨਸਿਕ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਖ਼ੂਨ ਵਿਚਲੀ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦਾ ਪੱਕਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। (ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਸਾਡਾ ਲੇਖ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਹਤ ਢਾਂਚਾ: ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ।)

ਸੋਚ: ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਬੇਰੁਖ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ਰਾਬੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ?

4. ਡਾਕਟਰੀ ਮੋੜ: ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨਾ

ਇਲਾਜ ਯੋਗ «ਡਿਪ੍ਰੈਸਿਵ ਸਿਊਡੋਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ» ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਲਾਇਲਾਜ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ

ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਗੰਭੀਰ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਲਾਇਲਾਜ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਸਨੂੰ «ਡਿਪ੍ਰੈਸਿਵ ਸਿਊਡੋਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ» ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮਝਦਾਰ ਡਾਕਟਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਫ਼ਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਿਊਡੋਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਵਾਲਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲਣਹਾਰਤਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਟੈਸਟਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਕਾਰਨ ਜਲਦੀ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ «ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ»। ਪਰ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਘੜਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਲਾਇਲਾਜ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਿਊਡੋਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਸੋਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਖੋਜ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਲਈ National Institute on Aging — Geriatric Mental Health ਦੇਖੋ।)

ਸੋਚ: ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਇਲਾਜ ਯੋਗ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਇਲਾਜ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨਾ ਮੰਨੀਏ, ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?

5. ਸਹੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ: GDS ਸਕੇਲ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ

ਜੇਰੀਐਟ੍ਰਿਕ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਸਕੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਨਿਯਮ

ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਤਰੀਕਾ ਜੇਰੀਐਟ੍ਰਿਕ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਸਕੇਲ (GDS) ਹੈ। ਇਹ 15 ਜਾਂ 30 ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਆਸਾਨ «ਹਾਂ/ਨਾਂਹ» ਵਾਲਾ ਫਾਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰਕ ਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਅੰਦਰੂਨੀ ਖ਼ਾਲੀਪਣ, ਸ਼ੌਕ ਛੁੱਟ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਸਮਝਣਾ।

ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਦਵਾਈਆਂ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਮਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਇਹ ਹੈ: «ਘੱਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਾਓ, ਪਰ ਅਸਰਦਾਰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਤੱਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪਹੁੰਚੋ»।

ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਐਂਟੀਡਿਪ੍ਰੈਸੈਂਟ ਦਵਾਈਆਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਅਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦਵਾਈਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਸਰਟ੍ਰਾਲੀਨ ਜਾਂ ਐਸੀਟਾਲੋਪ੍ਰਾਮ) ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਸਰੀਰਕ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। (ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਸਾਡਾ ਲੇਖ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਇਕੱਲਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ।)

ਸੋਚ: ਨਵੀਂ ਮਾਨਸਿਕ ਦਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

6. ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜ: ਇਕੱਲਾਪਨ ਤੋੜਨਾ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇਣਾ

ਵਿਵਹਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਅਪਣੱਤ ਦੀ ਜਾਦੂਈ ਤਾਕਤ

ਭਾਵੇਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਕੱਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਇਕੱਲੇਪਣ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਇਕੱਲਾਪਨ ਹੈ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਸਾਥੀ ਵਿਛੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਦੇ ਕੈਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਇਸ ਇਕੱਲੇਪਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਲਗਵਾਉਣਾ ਜਾਂ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਦਾ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਫ਼ੋਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸਮਝਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਬਣੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਬਰਕਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਇਲਾਜ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਮਾਹਟ ਅਤੇ ਅਪਣੱਤ ਦੀ ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। (ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਖੋਜ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਲਈ PubMed — Late-Life Depression Clinical Perspectives ਦੇਖੋ।)

ਸੋਚ: ਅਸੀਂ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰੇ?